TÜBERKÜLOZ

 

Tüberküloz (Verem) Nedir?

Verem;  Mycobacterium tuberculosis denilen basille oluşan, tedavi edilmezse ölümle de sonlanabilen,  hava yolu ile bulaşan bir hastalıktır.

 

Verem Mikrobunun Özellikleri

Verem mikrobu, güneş görmeyen ortamlarda havada uzun süre canlı kalabilir. Güneşten gelen ultraviyole ışınları verem mikrobunu kısa sürede öldürür.

Verem Hala Önemli Bir Sorun Mudur?

Verem tüm dünyada halen ciddi bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmektedir. Dünya nüfusunun üçte biri verem basili ile enfektedir (vücuduna basili almıştır). Verem basili ile enfekte olanların %10’unun yaşamlarının bir döneminde verem hastası olma ihtimali vardır. Dünyada her yıl yaklaşık 9 milyon yeni hasta ortaya çıkmakta, 1,5 milyon insan veremden ölmektedir.

Türkiye’de Tüberkülozun Durumu Nedir?

Türkiye’de her yıl yaklaşık 14 bin yeni verem hastası ortaya çıkmaktadır. Yeni tespit edilen tüberküloz hasta sayısı her yıl yaklaşık %6-7 oranında azalmaktadır. 2005-2006 yıllarında Türkiye genelinde yaklaşık 21.000 tüberküloz hastası tespit edilmişken 2013 yılında 13.409 hastaya tanı konularak verem savaşı dispanserlerine kayıt edilmiştir.

2013 yılında tespit edilen 13.409 verem hastasının 7.881’i (%59) erkek, 5.528’i (%41) kadındır. Hastaların 8.655’inde (%65) akciğer veremi, 4.754’ünde (%35) diğer organlarda (lenf bezleri, plevra, kemik, böbrek, beyin vb.) verem tespit edilmiştir. Bu hastalardan 228’i çok ilaca dirençli tüberküloz (ÇİD-TB) hastasıdır.

Tüberküloz (Verem) Hastalığından Nasıl Korunabiliriz?

Bir toplumun veremden korunmasının en etkili yolu verem hastalarının erken teşhisi ve başarılı tedavisidir.

Bu nedenle verem hastalığından şüphelenildiğinde en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna başvurulması ve verilen ilaçların önerilen sürede düzenli olarak kullanılması gerekmektedir.

Çocukları verem hastalığından korumak için BCG (verem) aşısı yapılır. Ülkemizde doğumdan sonra 2 ayını dolduran bebeklere Aile Sağlığı Merkezleri ve Verem Savaş Dispanserlerinde ücretsiz olarak yapılmaktadır.

Mikrop çıkaran hasta ile yakın temas halinde bulunanlar özellikle çocuklar için koruyucu tedavi verilir. Koruyucu tedavide tek ilaç (en sık İzoniyazid) kullanılır. Koruyucu tedavi süresi genellikle 6 aydır.

Tüberküloz (Verem) Hastalığının Tedavisi Nasıl Yapılır?

Dört veya beş ilaçla 6-9 ay süre ile tedavi verilmektedir. İlaçların düzenli kullanılması esastır. İlaçların bir gün bile aksatılmaması ve doktorun önerdiği sürede kullanılması gereklidir.

Dirençli Verem Hastalığı Nedir?

Verem hastaları ilaçlarını düzenli olarak ve yeterli süre (6-9 ay) kullanmazlarsa verem mikropları ilaçlara direnç kazanabilir. Hastalar bu dirençli mikrobu sağlıklı insanlara da bulaştırabilirler. Dirençli verem hastalarının tedavisi daha zor ve pahalıdır. Bu hastaların tedavisi daha uzun sürmekte (18-24 ay), daha fazla ilaç kullanılmakta ve bazen hasta hayatını kaybedebilmektedir.

Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT) Nedir?

Dünya Sağlık Örgütü, tedavi başarısını arttırmak için, tüberkülozlu hastaların her doz ilacının bir sağlık çalışanı veya eğitilmiş bir gönüllü tarafından içirtilmesini esas almaktadır. Ülkemizde de “Doğrudan Gözetimli Tedavi” uygulanmaktadır.

Etkili ve başarılı bir tedavi için doğrudan gözetimli tedavi uygulamak gereklidir.

Verem Hastalarının Yakınları Ne Yapmalıdır?

Hastanın yakınları, özellikle de aynı evde birlikte yaşayanlar Verem Savaşı Dispanserlerine başvurarak sağlık kontrolünden geçmelidir. Hasta yakınlarının taramaları dispanserlerde ücretsiz olarak yapılmaktadır. Muayene sonucunda hastalığa yakalandığı tespit edilenler tedavi altına alınır. Hasta olmayan fakat verem olma riski taşıyan kişilere koruyucu ilaç tedavisi verilir.

Verem Hastasının Temaslılarının Taraması Nasıl Yapılır?

Yakınmaları olup olmadığı yönünde sorgulanır, akciğer filmleri çekilir ve tüberkülin deri testi (PPD) yapılır. Ön kola yapılan bu test 48-72 saat sonra değerlendirilerek oluşan endurasyon (sertlik) ölçülür.

Tüberküloz (Verem) Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Verem hastalığının genel belirtileri arasında; halsizlik, iştahsızlık, kilo kaybı, ateş, gece terlemesi ve çocuklarda kilo alamama bulunmaktadır.

 Akciğer tüberkülozunda; öksürük, balgam, öksürükle kan tükürme, göğüs-sırt-yan ağrısı ve nefes darlığı şikâyetleri görülebilmektedir. 

Akciğer dışı organlardaki verem hastalığında genel belirtilerle birlikte tutulan organa göre belirtiler ortaya çıkmaktadır. Örneğin larinks (gırtlak) tutulumunda ses kısıklığı, böbrek tutulumunda idrar şikayetleri, barsak tutulumunda kronik ishal görülebilir.

Verem Hastalığında Erken Tanı Nasıl Konulabilir?

2-3 hafta veya daha uzun süreli öksürükle birlikte balgam çıkarma şikâyeti olan herkes Verem Savaşı Dispanseri veya diğer bir sağlık kuruluşuna başvurmalıdır.

Verem hastalığının kesin tanısı bakteriyolojik yöntemlerle konulur. Tanıda, fizik muayenenin yanında balgamın mikroskopla incelenmesi, balgam kültürü ve akciğer grafisi kullanılır.

Verem Hastalığı Tedavi Edilebilir mi?

Bugün var olan ilaçlarla verem hastalarının tamamına yakını başarı ile tedavi edilebilmektedir. Ülkemizde verem ilaçları Verem Savaşı Dispanserlerinde ücretsiz olarak verilmektedir.

Tüberküloz (Verem) Nasıl Bulaşır?

Hastaların aksırma, öksürme ve hapşırmaları sırasında etrafa saçtıkları verem mikroplarının sağlam kişiler tarafından solunması ile hastalık bulaşır. Verem mikrobu güneş görmeyen ve iyi havalanmayan yerlerde saatlerce havada kalabilir.

Tedavi olmayan bir verem hastası her yıl yaklaşık 10-15 kişiyi enfekte eder. Enfekte olanların %5’i 1-2 yıl içinde aktif verem hastası olur. Enfekte olanların %5’inde ise verem mikrobu vücutta sessiz olarak bekler. Vücut direncinin düştüğü durumlarda, vücutta beklemekte olan verem mikrobu çoğalarak verem hastalığına yol açar.

Hangi Durumlarda Verem Hastalığına Yakalanma Riski Artar?

  • Tedavi görmeyen verem hastası ile birlikte aynı evde yaşamak, 
  • Kalabalık, havalanması iyi olmayan ev koşulları,
  • Yoksulluk, kötü beslenme,
  • HIV/AIDS hastalığı,
  • Şeker (diyabet) hastalığı,
  • Vücut direncini azaltan diğer hastalıklar (kronik böbrek yetmezliği, lösemi, lenfoma kanser vb),
  • Bağışıklığı baskılayan tedavi almak,
  • Düşük vücut ağırlığı (ideal vücut ağırlığından %10 daha az kilo)
  • Sigara içmek, ilaç ve alkol bağımlılığı,

       verem hastalığı riskini artırır.

Verem Hastalığı Hangi Organlarımızda Görülebilir?

Verem hastalığı % 65-70 oranında akciğerlerde, % 25-30 oranında diğer organlarda görülür. Akciğer dışı organ tutulumu; akciğer zarı, lenf bezleri, beyin zarı, kemik, böbrek, kalp zarı ve diğer birçok organ tutulumu şeklinde olabilir.